Kandaki Plazmada Ne Var?
Hücre Partisi ve Plazmanın Arka Sokakları
İzmir’de sokaklarda yürürken, bazen aklıma geliyor; “Kandaki plazmada ne var?” diye. Evet, belki birçoğumuzun bu soruyu sormaya pek niyeti yok ama durun, bir dakika! Kanın plazmasında gerçekten ne var, onu öğrenmek, insan vücudunun nasıl çalıştığını anlamak, işte tam da hayatın karmaşık ama bir o kadar da komik yanlarını keşfetmek gibi. Kimi zaman, ‘plazma’ kelimesini duyduğumda, aklıma bir bilim kurgu filmi sahnesi gelir. Her şey ışıl ışıl, garip mavi sıvılarla dolu bir ortamda, robotlar arasında gezip dururum. Ama sonra, bir yandan düşündüm, “Kandaki plazma da öyle bir şey değil mi?” Bütün o hücreler, maddeler bir arada iş görüyorlar. Birlikte çalışıyorlar ve bir şekilde hayatımızı devam ettiriyorlar. Ama plazma nedir? İşte bu soruya biraz ışık tutalım.
Kandaki Plazma: Herkesin İhtiyacı Olan O ‘Sıvı’
Şimdi düşünün, bir arkadaşınızın evine gittiniz, onun mutfağına adım attınız. Kocaman bir tava, sebzeler ve baharatlarla dolu. Ama… Tüm bu karışımın içinde bir şey eksik. O eksik şey ne? Tabii ki yağ! İşte kanın plazması da öyle bir şey. Kanın temel bileşenlerinden biri ama ortada kimse onu pek dert etmiyor. Plazma, kanın sıvı kısmı. Düşünsenize, hücreler bir araya gelmiş, orada kırmızı kan hücreleri var, beyaz kan hücreleri var, trombositler falan… Ama bu işlerin düzgün yürümesi için sıvıya ihtiyaçları var. İşte o sıvı, plazma.
Kandaki plazmanın %90’ı sudan oluşuyor. Yani neredeyse bir su şişesi kadar! Geriye kalan kısmında ise proteinler, elektrolitler, hormonlar, gazlar, atık maddeler ve daha bir sürü şey bulunuyor. Yani, kandaki plazma sadece su değil, sanki küçük bir parti gibi; herkesin bir rolü var ve her şey düzgün gitmeli. Yoksa parti dağılır, işler karışır.
İç Ses: “Ya, Bunu Anlayacak Mıyım?”
Kandaki plazmanın bir işlevi de var, tabii! Şimdi bak, hepimiz zaman zaman kendimizi yorgun hissediyoruz, değil mi? Hani, “Bugün ne iş yapacağım ben?” dediğimiz o anlar. Ama bir bakıyorsunuz, plazma hemen devreye giriyor! O kadar fazla işlevi var ki, “Yağmur, sen de kendini biraz toparlasan, he?” diyorum, içimden. Plazma, vücudun her köşesine besin taşır, hücreleri birbirine bağlar, oksijenin dağılmasına yardımcı olur, atıkları toplar… Bir bakıma, plazma da o partinin organize edeni. Eğer plazma doğru çalışmazsa, kanı temizlemek, besinleri taşımak falan… İşler karışır.
Benim gibi birinin, yani sık sık kafasına takan ama aynı zamanda biraz da dağınık olan birinin, kanındaki plazma ne kadar önemliymiş meğer. Bunu anlamadan önce, plazma diye bir şeyin aslında sadece “sıvı” değil, bir tür sistem düzenleyicisi olduğunu fark etmek, tam anlamıyla bir “epifani” yaşatıyor insana.
Kandaki Plazma: Herkesin Partisi, Ama Kimse Bilmiyor
Kandaki plazma, bir yanda hücrelerin ve maddelerin düzgün çalışması için hayatî derecede önemli. Ama plazma aslında kimseyi ilgilendirmiyor gibi. Düşünsenize, girdiğiniz bir ortamda herkes “benim hücrem çok güçlü”, “benim hücrem çok sağlıklı” derken, plazma hep geri planda kalıyor. Oysa ki o, her şeyin düzgün bir şekilde işlemesini sağlayan kişi. Yani, plazma aslında biraz “arkada durma” huyuna sahip, ama çok önemli bir iş yapıyor.
Mesela, bir arkadaşınızın doğum günü partisine gittiniz, herkes ışıl ışıl, çılgınca eğleniyor. Ama arka planda bir kişi sürekli içeri içeri gelerek, “Herkesin istediği siparişi aldım, şu an neredesiniz?” diye soruyor. İşte o kişi, plazma! Hep arka planda, ama olmadan bir şey olmaz.
Plazma: Vücudun Gizli Kahramanı
Sonuç olarak, kandaki plazma, vücudun gizli kahramanı gibi bir şey. O olmasa, ne hücreler düzgün çalışır, ne de biz sağlıklı bir şekilde hayatta kalabiliriz. Bir bakıma, plazma, vücudumuzda birbirini tanımayan ama her biri çok önemli olan bir sürü farklı karakterin, işlerini düzgün yapabilmesi için ortamı hazırlayan bir organizatör. Sadece “sıvı” olarak kalmıyor, aslında o, vücudumuzun en önemli “backstage” oyuncusu.
Özetle, “Kandaki plazmada ne var?” diye sorarken, basit bir sıvı aradığınızı düşünebilirsiniz. Ama o sıvının içinde aslında hayatı sürdürebilmek için gereken her şey var. Kimse plazmayı öne çıkarmasa da, o aslında vücudun düzenini sağlayan, tüm hücrelerin işini düzgün yapabilmesi için gizli kahraman olan plazma!